Ciekawe Kulturoznastwo i nauka Mity i legendy

Mity i Legendy #16: Wiwerny

Wiwerna

Wiwern, wiwerna lub wywerna to to rodzaj mitycznego latającego gada przypominającego smoka z dwiema nogami, dwoma skrzydłami i często spiczastym ogonem

Etymologicznie wiwerny wywodzą się z obszaru Wielkiej Brytanii i języka angielskiego. Słowo wyvern jest rozwinięciem średnio-angielskiego wyver (poświadczonego w XIV wieku), od anglo-francuskiego wivre (francuskie guivre i vouivre), które pochodzi od łacińskiego vīpera, oznaczającego żmiję. Końcowe -n dodane zostało na początku XVII wieku, kiedy to John Guillim w 1610 roku opisał wyvern jako stworzenie, które przypomina węża. Dwie nogi pojawiają się zaś u tego stworzenia dopiero w 1682 roku.

F. 21r. wyvern
Wywerna z XIV-wiecznego manuskryptu w Bibliotece Narodowej Walii w Aberystwyth: ten egzemplarz ma drugą głowę na końcu ogona.

Koncepcja skrzydlatych węży, mitycznych stworzeń podobnych do wywern, jest powszechna w kulturach wokół Morza Śródziemnego, a godnym uwagi przykładem jest egipska bogini Wadjet, która uznawano za boginię Dolnego Egiptu.

Hatshepsut temple8
Relief Wadjet, świątynia Hatszepsut, Deir el-Bahari, nekropolia tebańska, Egipt

Najstarszymi stworzeniami określanymi wprost jako skrzydlate smoki są rydwany Heliosa, które pomagają mitologicznej czarodziejce i żonie Jazona, Medei. W brytyjskiej heraldyce termin wyver pojawia się po raz pierwszy w 1312 roku. Smoki pojawia się dopiero w następnym stuleciu, zaś później czworonożne smoki stają się coraz bardziej popularne i odróżniają się od dwunożnych w XVI wieku, kiedy to ten drugi rodzaj staje się powszechnie znany jako wiwerna.

1280px trento cathedral relief with wyvern
Wiwern walczący z wilkiem, płaskorzeźba, katedra w Trydencie, Włochy

Od XVI wieku w heraldyce angielskiej, walijskiej, szkockiej, francuskiej i irlandzkiej heraldyczne wiwerny są definiowane jako odrębne byty od heraldycznych smoków. Kluczowa różnica polega na tym, że wyvern ma dwie nogi, podczas gdy smok ma cztery. Rozróżnienie to nie jest powszechnie obserwowane w heraldyce innych krajów europejskich, gdzie dwunożne smoki są po prostu nazywane smokami.

Wiwerna z gry

Wywerny pojawiają się dość często w utworach fantastycznych. W Czasie Pogardy Andrzeja Sapkowskiego, przeczytamy: W klatce, wybitnie dla niego za ciasnej, leżał zwinięty w kłębek jaszczur, pokryty ciemną łuską o dziwnym ry­sunku. Gdy dziobaty stuknął w klatkę tyczką, gad zaszamotał się, zazgrzytał łuskami o pręty, wyciągnął długą szyję i zasyczał przeszywająco, demonstrując ostre, białe, stożkowate zęby, silnie kontrastujące z niemal czarną łu­ską dookoła paszczy. Pręty klatki wyłamały się z trzaskiem, wiwerna wy­darła się na zewnątrz. Dziobaty zeskoczył z podestu i usi­łował powstrzymać ją tyczką, ale potwór wytrącił mu ją jednym ciosem łapy, zwinął się i smagnął go kolczastym ogonem, zamieniając ospowaty policzek w krwawą miaz­gę. Sycząc i rozwijając pokaleczone skrzydła, wiwerna sfrunęła z podestu, rzucając się na Ciri, Fabia i giermka, usiłujących pozbierać się z ziemi.

Wiwerna

Wiwerny chętnie wykorzystywane były w heraldyce, są też popularnym elementem różnego rodzaju log, jak na przykład szwajcarskiego producenta czekolady Lindt.

Księstwo mazowieckie coa.svg

Lindt sprüngli logo.svg

Back To Top