Podróże z żartem: Góra św. Anny

Obszar Góry św. Anny to urokliwa, niemal górska okolica, której symbolem są aleje czereśniowe. Święta Góra Ślązaków od wieków przyciąga osoby spragnione natury, duchowości i spokoju.

Trochę historii…

Obszar Góry św. Anny zamieszkany był już najprawdopodobniej w starożytności, a to dzięki bliskości Odry oraz temu, że wzgórze stanowiło istotny punkt orientacyjny w okolicy. Pierwszy kościół, wtedy pod wezwaniem św. Jerzego powstał w XIV wieku z inicjatywy Mikołaja Strzała, ówczesnego właściciela okolicznych wiosek. Kościół wybudowano w latach 1480–1485 a drewniana figura św. Anny wkrótce stała się celem pielgrzymów.

Góra św. Anny przeszła pod panowanie czeskie w 1327 roku, a w 1635 roku trafiła w ręce Habsburgów.

Na najstarszej mapie Śląska, autorstwa pochodzącego z Nysy Martina Helwiga można odnaleźć Georgsberg (mapa została wydana w 1561 roku). Pierwsza potwierdzona na dokumentach nazwa „Mons Divae Annae” (Góra św. Anny) pojawiła się w 1599 roku. Pierwsze pisemne wzmianki o istnieniu wioski pochodzą zaś z 1679 roku.

Nowi właściciele Góry św Anny dóbr żyrowskich i Poręby – Gaschinowie, będący głęboko wierzącymi katolikami, postanowili wybudować na Chełmskiej górze klasztor i kościół. Budowę ukończono w 1659 roku.

1 listopada 1659 roku na Górę św. Anny przybyło 22 pierwszych zakonników franciszkanów. W 1749 roku ukończono zaś budowę nowego klasztoru dla mnichów. Przez kolejne stulecie zmienne koleje losu spowodowały wiele dramatycznych wydarzeń na Górze św. Anny (w tym trzykrotne wypędzenie mnichów), jednak po każdym z nich na świętą dla Ślązaków górę, powracali mnisi, którzy pozostają tu do dzisiaj.

W XIX wieku wioska słynęła z doskonałej jakości produktów rzemieślniczych oraz kamieniołomów wapienia i nefelinitu. W czasie III powstania śląskiego o wzgórze i miejscowość odbyła się największa bitwa (21–26 maja 1921 roku) całego wystąpienia ludności polskiej.

Ciekawostki

• Na przestrzeni wieków Góra św. Anny miała różne nazwy, a były to: Święta Anna, niem. Georgenberg, Annaberg,  Annaberg O.S, śl. Świyntoł Ana, Świyntŏ Anna,  Anaberg, Annaberg, Chełmska Góra, Świyntŏ Anna, D. Annae mons, monte Heim, Chełm, Góra Świętojańska;
• O Górze św. Anny opowiada poemat „Góra Chełmska, czyli Święta Anna z klasztorem oo. franciszkanów. Wspomnienia z 1875 r.” autorstwa Norberta Bończyka. Także Józef Lompa napisał dwie prace związane s Annabergiem;
• W rejonie Góry św. Anny używano gwary śląskiego dialektu „Kobylorzy”. Jej słownik wydał pod koniec lat 50. XX wieku niemiecki badacz Reinhold Olesch pod tytułem „Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg”;
• Góra św. Anny jest najwyższym, bo liczącym 408 m n.p.m., wzniesieniem Chełmu czyli regionu geograficznego o krajobrazie wzgórzystym położonego na Wyżynie Śląskiej;
• Od 2004 roku obszar Góry św. Anny uznany jest pomnikiem historii;
• Góra św. Anny jest uznawana za Świętą Górę Ślązaków. Na Górze św. Anny organizowane są liczne uroczystości katolickie (Uroczystości Odpustowe ku czci św. Anny, Odpust Matki Bożej Anielskiej, Pielgrzymka Motocyklistów, Odpust Podwyższenia Krzyża Świętego), a także lokalne dożynki czy koncerty organowe.

No to zwiedzamy…

Największą atrakcją Góry św. Anny jest niewątpliwie zespół klasztorno-kościelny należący do Zakonu Braci mniejszych, czyli potocznie franciszkanów. Kościół pątniczy św. Anny cechuje się bogato zdobionym, barokowym wnętrzem oraz wieżą zegarową wzniesioną w 1868 roku. W 1980 roku rangę świątyni podniesiono i od tego czasu stała się ona bazylika mniejszą.

Figura św. Anny Samotrzeciej to jeden z najważniejszych zabytków drewnianych Śląska. Wysoka na 66 cm drewniana figura była niejednokrotnie odnawiana. Pochodzi z połowy XV wieku. Relikwie św. Anny zostały przekazane na Górę św. Anny przez Mikołaja Kochcickiego – właściciela Ujazdu.

Przed kościołem znajduje się tak zwany Rajski Plac. Jest to dziedziniec odpustowy, otoczony arkadowymi krużgankami, wybudowany w 1768 roku. W pobliżu mieści się także Muzeum misyjne które gromadzi i wystawia pamiątki zebrane z egzotycznych części świata przez misjonarzy.

Przed pierwszą wojną światową ukończono budowę Groty Lurdzkiej. Powstała ona w miejscu dawnego kamieniołomu bazaltu przylegającego do zabudowań klasztornych. Otaczają ją stacje drogi krzyżowej.

Kalwaria annogórska wzorowana jest na zebrzydowskiej. Jej pomysłodawcą i fundatorem był hrabia Jerzy Adam Gaszyn (bratanek Melchiora – fundatora klasztoru). Warto odwiedzić także odnowiony ołtarz Papieski. W tym miejscu przed olbrzymim tłumem wiernych Papież-polak odprawił nieszpory w 1983 roku.

Ostatnim elementem zespołu klasztorno-kościelnego jest Dom Pielgrzyma – wielki kompleks powstały jeszcze przed II wojną światową. W 1989 roku przeszedł on rozbudowę. Przez cały rok wykorzystywany jest przez turystów, pielgrzymów i uczniów.

Niewielka wioska położona u stóp zespołu klasztornego liczy zaledwie 430 mieszkańców. We wsi znajduje się pomnik papieski autorstwa Gustawa Zemły, a także Muzeum Krzyża Świętego, założone w 2020 w budynku dawnej wiejskiej karczmy. Obszar wioski i samej góry to raj dla fanów geologii. Mozna tutaj znaleźć kilka nieczynnych kamieniołomów wapienia triasowego i nefelinitu, kilka sztolni wykutych w skałach oraz 2 jaskinie. Warty odwiedzenia jest rezerwat geologiczny „Góra św. Anny” o powierzchni 2,58 ha, który chroni strefę kontaktu skał wulkanicznych (nefelinitów sprzed ok. 27 milionów lat) ze starszymi skałami osadowymi triasu i kredy. Dzieci zachwycone będą zaś niewątpliwie 600 metrową zjeżdżalnią grawitacyjną „Harcówka”.

Drugim najważniejszym zabytkiem regionu jest niewątpliwie imponujący amfiteatr z górującym nad nim Pomnikiem Czynu Powstańczego.

Pierwotne mauzoleum zbudowane zostało w 1938 roku i upamiętniało 51 Niemców poległych w czasie III powstania śląskiego w bitwie o Górę św. Anny. Rotundę zaprojektował berliński architekt Tischler. Znajdowała się ona na szczycie 30 metrowego urwiska na końcu którego znajduje się amfiteatr. Większa część budowli znajdowała się pod ziemią, wykuta w skale, gdzie mieściła się monumentalna Hala Zmarłych. Rotundę wysadzono w 1945 roku na polecenie władz radzieckich.

W 1955 roku uroczyście otwarto nowy pomnik. Jego autorem był Xawery Dunikowski.

Początkowo, obecny amfiteatr, był kamieniołomem, w którym wydobywano wapień. W latach 30. XX wieku rodzina Sierstorpff z Żyrowej przekazała ten teren NSDAP. Naziści planowali tu bowiem wybudowanie mauzoleum i miejsca pamięci, poświęconego ofiarom powstań śląskich. Były kamieniołom zamieniono na olbrzymi amfiteatr na 7000 miejsc siedzących i 20.000 stojących. Dodatkowa przestrzeń zapewniała zaś miejsce dla dalszych 20.000 widzów. Miejsca siedzące powstały z wapienia, w którym do dziś zauważalne są liczne skamieliny. Aby odwodnić teren pod amfiteatrem wybudowano sieć tuneli, dziś zamieszkanych przez liczne gatunki nietoperzy. Do dziś zachował się także postument flagowy. Nie istnieje niestety schronisko młodzieżowe powstałe w 1937 roku. Co ciekawe na otwarcie amfiteatru miał przybyć osobiście Adolf Hitler. Chciała to wykorzystać grupa spiskowców, która w rurach odwadniających umieściła ładunki wybuchowe. Niespodziewanie olbrzymia ulewa wypłukała ładunki przez co przyjazd Führera odwołano, a 50 podejrzanych o próbę zamachu zrzucono ze skały wprost na scenę amfiteatru.

Muzeum Czynu Powstańczego jest filią Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu. Annogórskie muzeum ma charakter monograficzny i skupia się na historii konfliktu niemiecko-polskiego o Śląsk. Od 1980 roku muzeum mieści się w obecnym budynku, dawnym Domu Polskim, naprzeciwko nieistniejących dawnych baraków dla więźniów budujących autostradę biegnąca w pobliżu.

Ekspozycja muzeum skupia się na historii plebiscytu i powstań śląskich (zgromadzono prawie 2,5 tysiąca eksponatów z tego okresu), a także lokalnej historii. Osobne miejsce poświęcono przyrodzie Parku Krajobrazowego „Góra św. Anny”.

Miłośnicy przyrody odnajdą z kolei w Parku Krajobrazowym „Góra św. Anny” wszystko czego potrzebują. Liczy on około 5778 ha i składa się z 6 rezerwatów, w tym geologicznego oraz florystycznego. Chroni 800 gatunków roślin oraz liczną grupę przedstawicieli fauny (dziki, sarny, jelenie, lisy, borsuki i liczne ptaki).

Co jeszcze widzieliśmy w okolicy?

Okolice Góry św. Anny przypominają prawdziwie górski krajobraz. Dotyczy to także wiosek położonych u jej stóp. Kadłubiec w dokumentach pisanych pojawia się po raz pierwszy w 1302 roku, choć osada istniała już wcześniej. Przez wieki należała ona do klasztoru w Jemielnicy. W XIX wieku przeszła w ręce majora von Thun z Wysokiej. Znajdują się tutaj pozostałości po młynie typu holenderskiego z XIX wieku oraz murowana kapliczka.

Poręba jest wsią w zabudowie łańcuchowej, której nazwa wywodzi się od miejsca wyrębu drzewa. Na przestrzeni lat należała do rąk prywatnych, najpierw rodu Strzałów (Strela), a później Gaszynów. Wioska znajduje się w długiej, wąskiej dolinie, a wokół znajdują się malownicze lasy i ścieżka kalwaryjska prowadząca z Góry św. Anny. Nieopodal znajduje się tzw. Siedem Źródeł, niezamarzające źródełko krasowe, które daje początek Cedronowi, potokowi kiedyś zasilającemu 7 młynów wodnych w Leśnicy. W miejscowości co roku odbywa się Regionalny Czempionat Koni Rasy Śląskiej.

Raszowa aż do 1810 roku należała do klasztoru w Jemielnicy. W II połowie XVIII wieku istniał tu folwark, a w okresie międzywojennym przyłączono do niej wieś Rokitsche. Znajduje się tutaj jeden z największych głazów narzutowych (granit) w województwie opolskim, a także Kościół Wszystkich Świętych z 1791 roku z ciekawym barokowym ołtarzem głównym, spichlerz z 1802 roku, obecnie zamieniony na dom mieszkalny. W 1993 roku oddano do użytku duży park wiejski, w którym istnieją wspaniałe miejsca dla wędkarzy.

Wysoka to urokliwa wioska o charakterze górskim, znajdująca się na północnym stoku grzbietu Chełmskiego. Nazwa wywodzi się od słowa wysokość. Pierwsze ślady bytności człowieka na tym terenie sięgają górnego paleolitu (ok. 40 tys. lat temu – do ok. 14 tys. lat p.n.e.). We wczesnym średniowieczu istniało tu grodzisko. Później należała ona do klasztoru w Czarnowąsach. Od 1421 roku wieś znalazła się w rękach prywatnych, w tym rycerzy-rabusiów, którzy ostatecznie zostali złapani i straceni, a ich zamek zburzono. Przez około 100 lat właścicielami sołectwa byli Gaszynowie z Żyrowej. Jej następnymi właścicielami został ród von Thun. W połowie XIX wieku znajdował się tutaj zamek, folwark, browar, gorzelnia i aż 4 karczmy. Obecnie można tu zobaczyć kościół św. Floriana z połowy XX wieku, gdzie w okresie Bożego Narodzenia można oglądać ruchomą stajenkę. Zachowały się również pozostałości po zabytkowym, murowanym wiatraku typu holenderskiego z XIX wiek oraz pochodzącą z 1748 roku późnobarokową figurę św. Trójcy. Po pałacu pozostał park z pięknymi okazami drzew. Warto odwiedzić park wiejski z zarybionymi stawami, a także przyjrzeć się kolumnie św. Trójcy z 1748 roku w stylu późnobarokowym.

Zalesie Śląskie to wioska, która pochodzi z XIII wieku. Pierwszy kościół, jeszcze drewniany, powstał tu już w pierwszych latach istnienia miejscowości, której pierwotna nazwa – Zales, oznacza wieś za lasem. W Zalesiu można zobaczyć zabytkowy dworzec kolejowy z 1934 roku oraz kościół św. Jadwigi Śląskiej, w którym zachowało się zabytkowe gotyckie prezbiterium pochodzące z ok. 1400 roku.

Czarnocin zwany jest Śląską Szwajcarią. Pierwsze informacje o miejscowości można odnaleźć w w 1485 roku (gdzie funkcjonuje, jako Czarnozeme). W XIX wieku istniały tutaj aż 4 młyny, gorzelnia, karczma. Znajduje się na skraju rozległych bukowych lasów, które tworzą dwa rezerwaty przyrody: Boże Oko (gdzie znajduje się urokliwie umieszczona kapliczka) i Grafik (gdzie można się natknąć na kamienny pomnik z inskrypcją Filo; upamiętnia on tragicznie zmarłego w czasie polowania syna hrabiego Renarda). 

Żyrowa to niewątpliwie najciekawsza miejscowość u stóp Góry św. Anny. W 2002 roku na terenie sołectwa uroczyście świętowano 700-lecie istnienia. Toponimia nazwy miejscowości wywodzi się według jednej teorii od nazwy osobowej Żyro, zaś według drugiej od rośliny żyr zajęczy. Od swego powstania miejscowość należała do cystersów z Jemielnicy, następnie stała się własnością rodu von Zyrowskich, by ostatecznie trafić w ręce hrabiów von Gaszyn, jednej z najbogatszych rodzin na Śląsku. To im Żyrowa i okolice zawdzięczają wiele budowli. Po finansowym upadku rodu wioska przechodziła z rąk do rąk, aż w 1899 roku nowym właścicielem pałacu i dóbr żyrowskich została hrabiowska rodzina von Francken-Sierstorpff.

W centrum wsi znajduje się kapliczka z bardzo popularnym przedstawieniem św. Jana Nepomucena, postawiona w 1807 roku, najprawdopodobniej w miejscu, gdzie pochowano jednego z żołnierzy armii napoleońskiej oblegającej, w tym czasie Koźle. Nieco dalej można odnaleźć wspaniały okaz dębu, zwanego cesarskim. Został on w tym miejscu posadzony w 1911 roku przez cesarza Wilhelma I, podczas jego pobytu u Gaszynów.

Obok znajduje się urokliwy staw z altaną oraz pomnik poświęcony mieszkańcom, którzy zginęli w I wojnie światowej. Obok stoi tak zwana kapliczka-studzionka, którą zbudowano na początku XIX wieku. Pełniła ona podwójną funkcję. Z jednej strony to zwyczajna przydrożna kapliczka, jakich wiele na ziemi św. Anny, z drugiej pełni ona także funkcję studni, która w poprzednim wieku dostarczała mieszkańcom wodę.

Stąd już niedaleko do budynku szkoły z początku XX wieku i mieszczącej się w niej biblioteki oraz izby pamięci. We wsi znajduje się także, tuż obok strażnicy Ochotniczej Straży Pożarnej, ekspozycja dolno karbońskich szarogłazów. Na lokalnym cmentarzu można podziwiać kaplicę cmentarną z połowy XIX wieku. Jest ona klasycystyczna z czterema półkolumnami toskańskimi. Nakryto ją miedzianym dachem siodłowym.

Kościół pw św. Mikołaja zbudowano na przełomie XII i XIII wieku, w późniejszych stuleciach był wielokrotnie przebudowany. Ma formę późnobarokowej budowli, ale zachowały się liczne pierwotne gotyckie naleciałości z prezbiterium na czele. Wnętrze posiada wiele ciekawych detali z barokową amboną, rokokowym ołtarzem głównym i dwoma obrazami znanego, pochodzącego z Moraw, śląskiego artysty Františka Antonína Šebesty (Sebastiniego). Wokół świątyni rosną trzy pomniki przyrody o ponad 200-letniej historii, a za świątynią znajduje się pomnik nagrobny Madonny z Dzieciątkiem (z białego marmuru) powstały w 1928 roku. We wnętrzu znajduje się grobowiec ostatnich właścicieli pałacu. Kozi Rynek to niewielki, zadbany skwer, na którym znajduje się pomnik kozy, a także ręczny wózek z beczką, który służył mieszkańcom przez 170 lat do dowożenia wody z kapliczki-studzionki. Pomnik jest symbolem miejsca, gdzie w XIX wieku zbierali się chłopi przed wypasem swych zwierząt. Po krótkim spacerze można odnaleźć źródełka, gdzie przed laty żyrowscy hrabiowie hodowali pstrągi.

Waldhof to stary folwark Leśnik, który znajduje się tuż obok rezerwatu przyrody Lesisko, gdzie można podziwiać 100-letnie buki porastające wąwozy krasowe oraz rośliny chronione. Zabudowania folwarku są dziś w ruinie, a nieopodal znajduje się odrestaurowana wysiłkiem mieszkańców kapliczka Teresy od dzieciątka Jezus.

Największą atrakcja wsi jest niewątpliwie pałac, niedawno odrestaurowany. Prowadzi do niego baszta zamkowa z bramą, która stanowi ciekawy symbole dawnych magnackich czasów. Zaraz obok znajduje się stara plebania pochodząca z XIV wieku, nakryta dachem mansardowym i będąca najstarszym, zachowanym budynkiem sołectwa. Dziś stanowi własność prywatną.

Obecny pałac powstał w latach 1634-1641. Został wybudowany na zlecenie hrabiego Melchiora Ferdynanda von Gaszyna, w miejscu i być może z wykorzystaniem elementów wcześniejszego, zbudowanego przez ród Zyrowskich, którzy otrzymali Żyrową za swe zasługi w wojnie z Turkami. Mieszkańcy wioski nazywają go zamkiem, jednak pod względem architektonicznym jest to pałac, gdyż pozbawiony jest cech obronnych, za to posiada reprezentacyjną część mieszkalną. Okres panowania Gaszynów w Żyrowej to czas dynamicznego rozwoju i rozbudowy pałacu. Gaszynowie mieszkali w Żyrowej do 1852 roku, po czym w obliczu złej sytuacji finansowej sprzedali go. Kolejni właścicieli mieszkali w pałacu po kilka lat, po czym trafił on w ręce rodu Francken-Sierstorpff, który przywrócił dawny blask budowli i okolicy. W czasie III powstania śląskiego został on ograbiony przez powstańców. W czasach nazistowskich pełnił rolę archiwum, a po wojnie został ponownie ograbiony, tym razem przez żołdaków radzieckich. Następnie pełnił różne funkcje, w tym prewentorium dla chorych dzieci. W końcu trafił do rąk prywatnych.

Pałac w Żyrowej jest jednym z najokazalszych przedstawicieli budownictwa magnackiego na Śląsku. To rozległy zespół budynków wraz zabudowaniami gospodarczymi. Zbudowany na planie czworokąta z wewnętrznym dziedzińcem, jest wielokondygnacyjny, z dwoma usytuowanymi od frontu czterokondygnacyjnymi wieżami, zakończonymi baniastymi hełmami. W środku zachowały się resztki sztukaterii oraz kartusze herbowe. W otoczeniu pałacu znajduje się rozległy park, w którym rosną cenne okazy flory oraz inne zabudowania, w tym baseny.

Oleszka z kolei to najmniejsza miejscowość gminy Zdzieszowice. Jej nazwa wywodzi się od nazwy drzewa olchy lub olszy. Sama nazwa Oleszka oznaczazaś mała osada wśród olch. Miejscowość w dokumencie z 1302 roku, figuruje jako wieś składająca dziesięcinę cystersom w Jemielnicy. W czasie III powstania śląskiego toczyły się tutaj zacięte walki między powstańcami a siłami niemieckimi. Oprócz pięknych krajobrazów, otaczających ją lasów o charakterze niemal górskim, jedynym ciekawym obiektem na jej terenie jest Kaplica pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. Wybudowano ją w 1875 roku w stylu neobarokowym tuż obok dawnej studni. Kaplica powstała kiedy z Oleszki wyruszyła pierwsza pielgrzymka na pobliską Górę św. Anny. W okresie międzywojennym rozbudowano ją o nawy boczne i wieżyczkę. 

Jedną z najstarszych miejscowości w tej części Górnego Śląska jest Leśnica. Pierwsze wzmianki o niej sięgają dokumentu wydanego przez kancelarię księcia opolskiego Kazimierza I w 1217 roku, w którym mowa jest o miejscowości nazywanej Lesnice. W średniowieczu miasto pełniło ważną rolę, będąc centrum okolicznego rzemiosła i handlu. Było otoczone murem obronnym z trzema bramami: lichyńską, żyrowską oraz kozielską. Dotknęły ją też klęski żywiołowe, między innymi została spalona w 1429 roku przez husytów, mocno ucierpiała także w wyniku wojny trzydziestoletniej. W I połowie XVII wieku Leśnica stała się miastem prywatnym, który to stan trwał aż do początku XIX wieku. Zdecydowana większość z około 1000 mieszkańców uprawnionych do głosowania opowiedziała się w czasie plebiscytu za pozostaniem w granicach Niemiec. W czasie III powstania śląskiego miały tu miejsce krwawe walki. Przed II wojną światową miasto uzyskało połączenie kolejowe z Kędzierzynem oraz Strzelcami Opolskimi, czego symbolem pozostaje dworzec kolejowy z lat 1933-1936. Dość nietypową atrakcją miasta, jest tzw. Padół czyli 90-metrowy fragment rzeczki Bojrowiec, wyłożony betonowymi płytami i przejezdny dla samochodów. W mieście znajduje się także powstały w 1837 roku cmentarz żydowski, na którym do dziś można zobaczyć 34 macewy. Warto wspomnieć o słynnych mieszkańcach Leśnicy:

• Jerzy Górecki, syn leśniczego odbył długa drogę by stać się nadwornym medykiem cesarza Macieja oraz królów polskich: Zygmunta III Wazy i Władysława IV Wazy;
• Theodor Aufrecht wybitny językoznawca, badacz języków wschodu i sanskrytu, profesor na uniwersytetach w Cambridge i Oxfordzie;
• Bruno Schindler, światowej sławy sinolog;
• pisarz Hans Lippinsky-Gottersdorff.

Centrum miasta otoczone przez urokliwe XIX-wieczne kamieniczki. Można tam odnaleźć pomnik Powstańców Śląskich. Nieopodal znajduje się kościół parafialny pw. Św. Trójcy zbudowany w drugiej połowie XV wieku, w miejsce wcześniejszej świątyni zniszczonej w pożarze. W XVIII wieku przeszła ona gruntowną przebudowę, a właściwie zbudowano ją od nowa staraniem księdza Miklisa, a przed II wojną światową jeszcze rozbudowano. Największą atrakcją kościoła pozostają zabytkowe organy z 1896 roku oraz płyty nagrobne, w tym Fryderyka von Schelwitz – wójta Leśnicy. Kościół cmentarny znajduje się na wzgórzu nieopodal centrum miasta, To gotycki kościół powstały w XV wieku. W środku znajduje się obraz z XVIII wieku, uznany za cudowny. Dawny browar mieścił się w budynku na placu Targowym. Browar istniał do 1910 roku, następnie budynek został przeistoczony na spichlerz, a potem garaż. Od 2007 roku, po generalnym remoncie, powstała tutaj galeria sztuki, której zbiory nawiązują do najbliższej okolicy.

Rulez260

• E-mail
|
• Więcej postów(521)