Filadelfia, obok Bostonu oraz Waszyngtonu, zalicza się do najważniejszych miast amerykańskich pod względem znaczenia historycznego. To tutaj rodziła się amerykańska niepodległość.
| Dane | Filadelfia |
| Populacja | 1 603 797 |
| Stan | Pensylwania |
| Hrabstwo | Philadelphia |
Trochę historii…
Philadelphia (Filadelfia) położona jest u ujścia rzeki Delaware do Atlantyku. W epoce przed kolonizacją europejską istniała w pobliżu wioska plemienia indiańskiego Delawarów (Indianie Lenape) – Shackamaxon. Na początku XVII wieku w okolicach tych swoje osady założyli Brytyjczycy, Holendrzy (w 1623 roku Fort Nassau) oraz Szwedzi. W 1637 roku to właśnie ci ostatni (zbuntowany holenderski osadnik przejął dowodzenie nad Szwedami i założył Nową Szwecję w Fort Christina) uzyskali panowanie nad znacznymi obszarami dzisiejszej Pensylwanii, a także Delaware i Maryland. W 1655 roku Nowa Szwecja zajęta została przez wojska holenderskie, a w latach 1663–1664 przez Brytyjczyków. W 1682 roku William Penn, brytyjski kwakier założył kolonię, która nazwał Pensylwanią oraz nad rzeką Delaware stolicę – Filadelfię, która w 1701 roku otrzymała prawa miejskie. Penn otrzymał swe prawa na mocy edyktu nadanego mu przez angielskiego króla Karola II Stuarta.
Filadelfia szybko stała się ważnym miastem i w końcu urosła do drugiego, po Londynie, największego miasta w całym Imperium Brytyjskim.
Jednym z najznakomitszych mieszkańców miasta był Benjamin Franklin. Ze względu na swoje centralne położenie miasto stało się centrum rewolucji amerykańskiej. Odbyły się tutaj pierwszy kongres kontynentalny, drugi kongres kontynentalny, na którym uchwalono Deklarację niepodległości Stanów Zjednoczonych i kongres konstytucyjny. W okolicach w czasie wojny o niepodległość odbyło się wiele bitew, a po wojnie miasto stało się na krótko (1790–1800) pierwszą stolicą Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. W 1793 roku w Filadelfii wybuchła epidemia żółtej febry, która doprowadziła do śmierci 10% populacji miasta (zmarło ponad 5 000 osób). Mimo to Filadelfia nadal była centrum kulturalnym i przemysłowym [w mieście powstały m.in. Filadelfijskie Towarzystwo Promocji Rolnictwa (1785), Pensylwańskie Towarzystwo Zachęty Produkcji i Sztuk Użytkowych (1787), Akademia Nauk Przyrodniczych (1787 ) i Instytut Franklina (1824)].
Przez cały XVIII i początek XIX wieku Filadelfia obejmowała obszar pomiędzy rzekami Delaware i Schuylkill oraz pomiędzy dzisiejszymi ulicami Vine i South. W 1854 granice miasta rozszerzyły się na cały obszar hrabstwa Philadelphia. Miasto rozwijało się szybko i wkrótce stało się najważniejszym ośrodkiem produkcyjnym w kraju. Po okresie upadku przemysłu, problemach z organizacjami mafijnymi oraz korupcją, Filadelfia dzisiaj stała się wiodącym ośrodkiem turystycznym kraju.
Ciekawostki
- Mieszkańcy Filadelfii rzadko używają pełnej nazwy swego miasta. W zamian stosują dwie potoczne nazwy: Philly i The City of Brotherly Love (Miasto braterskiej miłości). Nazwa miasta pochodzi z greki – Φιλαδέλφεια – i oznacza braterską miłość (philos oznacza „przyjaciel, kochający”, a adelphos – „brat”).
- Najniżej położonym punktem miasta jest brzeg morza, natomiast najwyższym Chestnut Hill, wznoszący się na wysokość 136 m n.p.m.
- Filadelfia jest podzielona na kilka dzielnic (North, Northeast, Northwest, West, South i Southwest) okalających dawne centrum (Center City).
- Znajduje się tutaj przeszło 40 wysokich, ponad 100-metrowych budynków. Pierwszym z nich był PSFS (obecnie Loews Philadelphia Hotel), zaprojektowany przez George’a Howe’a i Williama Lescaze’a, który w ładne, słoneczne dni widać z odległości aż 32 kilometrów.
- Najniższą temperaturę w historii miasta odnotowano 9 lutego 1934 roku (-24 °C), najwyższą zaś 7 sierpnia 1918 roku (41 °C).
- 28 października 1943 roku na amerykańskim okręcie USS Eldridge, w porcie Filadelfia rzekomo przeprowadzono Eksperyment Filadelfia.
- Filadelfia może poszczycić się największą na świecie kolekcją murali. Projekt Mural Arts Philadelphia, który trwa od lat 80. XX wieku doprowadził do powstania ponad 3,600 murali.
- W 1816 roku założono w mieście pierwszy niezależny kościół murzyński zwany Afrykańskim Kościołem Metodystycznym Episkopalnym.
- W mieście znajduje się kilka najstarszych instytucji w Stanach Zjednoczonych. Są to Filadelfijska Poczta (The United States Postal Service), najstarszy ogród zoologiczny, banki (Bank of North America oraz Bank of Pennsylvania), pierwsza Giełda Papierów Wartościowych (Philadelphia Stock Exchange), pierwszy szpital, pierwsza biblioteka publiczna, najstarsza szkoła medyczna, pierwsza fabryka precli, pierwsza jednostka straży pożarnej (Union Fire Company) oraz ENIAC czyli skonstruowany na Uniwersytecie Pensylwanii w 1946 roku pierwszy komputer.
- W 2016 roku miasto odwiedziło 42 miliony turystów krajowych.
- Miasto posiada 45 teatrów, 32 muzea i 66 kin.
- Z Filadelfią związani są między innymi Benjamin Netanjahu, Simon Guggenheim, Grace Kelly, Francis Biddle oraz Edgar Allan Poe.
- W trakcie wojny o niepodległość mieszkał tutaj Tadeusz Kościuszko.
- Philadelphia Eagles to zespół futbolu amerykańskiego.
- Miasto obecnie jest także dość silnie eksponowane w kulturze masowej. Światową sławę zyskała piosenka Streets of Philadelphia autorstwa Bruce’a Springsteena oraz film Philadelphia z Tomem Hanksem w roli głównej.
No to zwiedzamy…
Filadelfia to bardzo duże miasto, które najlepiej zwiedzać za pomocą metra, autobusów i tramwajów. Można także spróbować taksówkami, ale nie wiadomo na kogo się trafi.
Filadelfia to miasto podobne trochę do Bostonu. Z jednej strony nowoczesne, a z drugiej zanurzone w swojej historii i przede wszystkim dumne z tej historii.
Filadelfia to raj dla miłośników muzeów. Na pierwszym miejscu warto przede wszystkim odwiedzić jedną z największych galerii na świecie Philadelphia Museum of Art, w której zbiorach znajduje się około 230 000 obiektów, w tym obrazy i rzeźby Hieronima Boscha, Sandro Bottcelliego, Rubensa, Blake’a, Turnera, Gainsborough, Moneta, van Gogha, Rodina, Cézanne, Modiglianiego, Picasso czy Paula Klee, a także sztuka amerykańska, azjatycka, broń i rynsztunek wojskowy oraz ceramika holenderska. To właśnie tutaj, po 72 kamiennych schodach prowadzących do muzeum wbiegał Sylvester Stallone w filmie Rocky. Nieopodal znajduje się nawet pomnik Rocky’ego.
Do innych ciekawych muzeów należą: Academy of Natural Sciences Museum (muzeum amerykańskiej Akademii Nauk), Barnes Fundation (sztuka abstrakcyjna), African American Museum (muzeum dokumentujące dzieje i kulturę Afroamerykanów), American Swedish Historical Museum (muzeum poświęcone wpływom szwedzkim w Pensylwanii), a także Mütter Museum czyli muzeum poświęcone historii medycyny (można w nim zobaczyć kawałek mózgu Alberta Einsteina) oraz założone przez filantropa Julesa Mastbauma Muzeum Rodina, które posiada największy na świecie zbiór prac tego francuskiego artysty.
Natomiast w Wolnej Bibliotece Filadelfii (Free Library of Philadelphia) można zobaczyć przykłady pisma klinowego, liczącego sobie do 3000 lat. Pierwsze stowarzyszenie biblioteczne powstało w mieście już w 1731 roku i nazywało się Library Company of Philadelphia.
Najważniejszymi jednak miejscami w mieście pod względem znaczenia historycznego są niewątpliwie symbole amerykańskiej walki o niepodległość, mieszczące się w kompleksie Independence National Historical Park. Liberty Bell to dzwon zamówiony w 1752 roku przez Zgromadzenie Prowincji Pensylwanii w londyńskiej firmie Lester and Pack. Umieszczono na nim charakterystyczny napis pochodzący z biblijnej Księgi Kapłańskiej, który brzmi: Oznajmijcie wolność po całej ziemi wszystkim jej mieszkańcom. Dzwon ten służył do oznajmiania ważnych wydarzeń publicznych i zagrożeń, a potem stał się symbolem walki z niewolnictwem.
Centrum Historycznego Narodowego Parku Niepodległości jest Independence Hall, a więc budynek, który powstał w 1753 roku jako Siedziba Stanowa Pensylwanii, a następnie miejscem posiedzeń Drugiego Kongresu Kontynentalnego od 1775 do 1781 roku i miejscem Konwencji Konstytucyjnej, podczas której 21 czerwca 1788 roku ratyfikowano Konstytucję Stanów Zjednoczonych. W 1979 roku wpisano go na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Congress Hall to z kolei powstały w 1789 roku budynek, który pełnił rolę siedziby Kongresu Stanów Zjednoczonych, a następnie sądu.
Philadelphia’s Magic Gardens to kolejne ciekawe miejsce w mieście. Jest to zaułek ozdobiony 100 000 ręcznie robionych szkiełek Tiffany’ego. Warto odwiedzić dom Betsy Ross, która zaprojektowała i następnie uszyła pierwszą flagę USA. Betsy Ross flag to w świadomości Amerykanów symbol nad symbole. W odrestaurowanym domu autorki amerykańskiej flagi, można zapoznać się z jej historią.
W Filadelfii istnieją dzielnice etniczne takie jak dzielnica azjatycka czy Germantown. Szczególnie interesująca jest właśnie ta ostatnia, gdzie przetrwało wiele z dawnej zabudowy imigrantów z Niemiec. Interesującą częścią miasta jest także Old City z najstarsza ulicą w kraju: Elfrath’s Alley oraz wybudowany w gregoriańskim w latach 1727–1744 Christ Church. Elfrath’s Alley to najbardziej charakterystyczna ulica w mieście. Składają się na nią 32 domy zbudowane w latach 1703–1836, które w przeważającej większości należały do filadelfijskich kupców.
Kolejnymi atrakcjami miasta są najstarszy ogród botaniczny w Ameryce Północnej – Bartrama Garden oraz założony oficjalnie w 1874 roku ogród zoologiczny, który zajmuje 17 hektarów na zachodnim brzegu rzeki Schuylkill. Jest to jedna z największych atrakcji Filadelfii. Rocznie odwiedza go ponad milion gości, którzy podziwiać mogą około 1300 gatunków zwierząt, z których wiele porusza się po parku siecią nadziemnych tras prosto nad głowami zwiedzających.
Dla wszystkich fanów nieoczywistego Filadelfia oferuje kilka ciekawych rzeczy do odkrycia. Zaliczają się do nich miedzy innymi podziemne tunele używane przez abolicjonistów do pomocy uciekającym niewolnikom w XIX wieku oraz słynne byłe więzienie Eastern State Penitentiary, który dziś jest gratka dla wszystkich fanów duchów i horrorów.
Pod względem kulinarnym Filadelfia znana jest na całym świecie przede wszystkim z Philly cheesesteak, stworzonych po raz pierwszy przez włoskich imigrantów, braci Olivieri. Jest to sandwich z wołowiną, serem i dodatkami takimi jak cebula czy papryka.
Filadelfia niegdyś była jednym z największych portów na świecie. Echem tego do dzisiaj pozostaje monumentalny żaglowiec Kurt znany dzisiaj jako Moshulu. Należący niegdyś do niemieckiej firmy G.J.H Siemers Co. of Hamburg żaglowiec należał do tak zwanych windjammer czyli wielkich i szybkich żaglowców, które rywalizowały z parowcami. Statek został skonfiskowany przez Amerykanów podczas I wojny światowej a obecnie służy jako luksusowa restauracja.
The Italian Market to kolejne miejsce godne polecenia. Ulica wypełniona jest kultowymi włoskimi, a także azjatyckimi czy meksykańskimi restauracjami, pizzeriami, knajpkami.
Copyright ©http://empiresilesia.pl
