Erywań to stolica niewielkiej Armenii, miasto surowe a zarazem piękne. Imponujące budowle sąsiadują tutaj z walącymi się ruinami, szerokie, zadrzewione aleje z zaułkami rodem wyjętymi z gangsterskich filmów. Ogólne wrażenie pozostaje jednak bardzo pozytywne.
| Dane | Erywań |
| Powierzchnia | 227 km² |
| Populacja | 1.100.000 |
| Strona internetowa | https://www.yerevan.am/en/ |
Trochę historii…
Obszary dzisiejszego Erywania zamieszkane były już od IV tysiąclecia p.n.e., a archeolodzy znaleźli ślady osad z epoki brązu. Oficjalnie istnienie osady urartyjskiej Erebuni można udokumentować od 782 roku p.n.e.. Została ona założona przez króla Argišti I w celu zabezpieczenia nowo podbitych terenów w dolinie Araksu. Urartyjczycy budowali systemy nawadniające i zbiorniki retencyjne. W późniejszym okresie Erebuni zostało jednak opuszczone, a później ponownie zasiedlone. Między VI a IV wiekiem p.n.e. Erywań był jednym z centrów satrapii Armenii w imperium Achemenidów. Pierwszym kościołem w Erywaniu był kościół św. Piotra i Pawła, założony w V lub VI wieku i zburzony w 1931 roku, aby zrobić miejsce dla kina „Moskwa”.
Erywań szybko osiągnął strategiczne znaczenie jako najważniejsze miasto w regionie u przecięcia szlaków handlowych. W 658 roku został podbity przez Arabów, a następnie przechodził z rąk do rąk: był częścią armeńskiego królestwa Bagratydów, zajęli go Seldżucy, a potem naprzemiennie Persowie i Osmanowie. W 1604 roku na rozkaz perskiego szacha Abbasa I setki tysięcy Ormian, a tym samym również mieszkańców Erewanu, zostało deportowanych do Persji. 7 czerwca 1679 roku trzęsienie ziemi zniszczyło miasto.
W 1827 roku carski generał Iwan Paszkiewicz zdobył Erywań dla Imperium Rosyjskiego. Miasto stało się siedzibą nowo utworzonego obwodu Armenii, a od 1850 roku – guberni Erywańskiej. Rząd carski wspierał mocno powrót Ormian na te obszary. Pod panowaniem Rosji miasto zaczęło dynamicznie się rozwijać.
Po upadku państwa carów i politycznych zawirowaniach Erywań stał się w maju 1918 roku stolicą Demokratycznej Republiki Armenii, nazywanej później Pierwszą Republiką Armenii. Turcja odpowiedziała na to inwazją, co z kolei sprokurowało Armię Czerwoną do zajęcia miasta. Po kolejnych burzliwych miesiącach i walkach ostatecznie komuniści ugruntowali swoją władzę. Erywań stał się stolicą Armeńskiej SRR i przeszedł znaczący rozwój, pod kierownictwem architekta Aleksandra Tamanjana.
Od 1991 roku Erywań jest stolicą ponownie niepodległej Armenii. W 2012 roku UNESCO nadało miastu tytuł „Światowej Stolicy Książki”.
Ciekawostki
- W Erywaniu mieszka około 40% wszystkich mieszkańców Armenii (3,5 miliona);
- Erywań nazywany jest „Różowym miastem” – ze względu na charakterystyczny kolor stosowanego w lokalnym budownictwie rodzaju tufu;
- W 1996 roku odbyła się w Erywaniu olimpiada szachowa;
- Położony jest w dolinie rzeki Hrazdan między 950 a 1200 m n.p.m. w północno-wschodniej części Doliny Ararat;
- W mieście funkcjonują uczelnie wyższe: Erywański Instytut Rolniczy, Państwowy Uniwersytet w Erywaniu, Narodowy Uniwersytet Politechniczny Armenii, Państwowy Uniwersytet Medyczny w Erywaniu im. Mkhitara Heratsiego;
- W Erywaniu działa metro, mające 13,4 km długości i 10 aktywnych stacji;
- Najwyższym budynkiem stolicy Armenii jest Elite Plaza Busines Center, który liczy 85 m.
No to zwiedzamy…
Zwiedzanie Erywania najlepiej zacząć od samego centrum, gdzie wzrok przyciąga imponująca Kaskada. Ten kompleks architektoniczno-monumentalny składa się z wielopoziomowej konstrukcji schodowej z tarasami, fontannami, rzeźbami i salami wystawowymi, która ciągnie się aż do płaskowyżu Kanaker.
W 1967 roku na szczycie płaskowyżu Kanaker wzniesiono obelisk „Odrodzona Armenia”. Budowa Kaskady rozpoczęła się w 1980 roku. Jednak pod koniec lat 80., w następstwie trzęsienia ziemi w 1988 roku, rozpadu Związku Radzieckiego oraz pierwszej wojny o Górski Karabach, prace budowlane zostały wstrzymane. Za projekt odpowiadali architekci Jim Torosyan, Sargis Gurzadyan i Aslan Mkhitaryan. W 2002 roku rząd Armenii podjął decyzję o odbudowie istniejących odcinków Kaskady oraz dokończeniu jej pozostałej części. Projekt zainicjowała Fundacja Muzeum Gerarda Cafesjiana – muzeum założone przez ormiańsko-amerykańskiego filantropa Gerarda Cafesjiana, który przekazał na budowę 128 milionów dolarów.
Kompleks składa się z pięciu głównych tarasów połączonych zewnętrznymi schodami i wewnętrznymi schodami ruchomymi. Całkowita długość kompleksu wynosi około 302 metrów, a liczba stopni wynosi od 555 do 572 (w zależności od strony). Architektura łączy elementy radzieckiego modernizmu z tradycyjną architekturą ormiańską, w tym dekoracyjne reliefy i płaskorzeźby z motywami ormiańskich chaczkarów (kamiennych krzyży), ornamenty z tradycyjnymi wizerunkami winorośli, granatów, drzewa życia i innych symboli. Materiały budowlane to mlecznobiały tuf i trawertyn.
Erywań znany jest ze swoich imponujących placów miejskich. Najważniejszym z nich jest olbrzymi plac Republiki. Znajdują się przy nim Muzeum Historii Armenii i Narodowa Galeria Armenii, hotel Mariott Armenia, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, siedziba rządu, poczta główna oraz Ministerstwa Transportu i Komunikacji. Wieczorami odbywają się na nim długie pokazy fontann. Duże wrażenie robi także deptak Hiusisajin. Przy placu Wolności mieści się z kolei ładny budynek Teatru, opery i baletu.
Instytut Starych Rękopisów im. Mesropa Mashtotsa (twórcy alfabetu ormiańskiego) w skrócie Matenadaran to centralne archiwum starożytnych rękopisów ormiańskich. Zbiory instytutu wywodzą się z Matenadaranu Katolikatów Kościoła Apostolskiego Ormiańskiego w Wagharschapat. W zbiorach instytucji znajduje się około 17 000 rękopisów.
Podróżując z dziećmi żelaznym punktem zwiedzania będzie erywański Ogród Zoologiczny, który jednak, poza kilkoma nowymi wybiegami, robi przygnębiające wrażenie.
Zoo powstało w 1940 roku, a obecnie liczy około 40 hektarów. Występuje w nim około 300 gatunków zwierząt. Mimo, że część parku odnowiono, to wiele wybiegów dla zwierząt robi naprawdę złe wrażenie. Tutaj szczególnie należy zwrócić uwagę na przykry los słonia indyjskiego oraz niedźwiedzi polarnych.
W Erywaniu mieści się wiele ciekawych budynków. Jednym z nich jest Błękitny Meczet. Ten jedyny meczet w Erywaniu, a naprzeciwko niego znajduje się duża zabytkowa hala targowa Hajastan Market. Katedra Świętego Grzegorza Oświeciciela w Erywaniu, która jest największym ormiańskim kościołem na świecie. Jest ona ogromnym kompleksem składającym się z trzech świątyń:
- katedry z 1700 miejsc siedzących (symbolizujących 1700 lat chrześcijaństwa w Armenii);
- kaplicy pw. króla Tiridatesa III;
- kaplicy pw. królowej Aszchen – żony Tiridatesa III.
Warto zobaczyć także słynną fabrykę koniaku ArArAt, działająca od 1887 roku, most zwycięstwa mający długości 200 m, szerokości 25 m oraz wysokości 34 m, imponujący Wielki Most Hrazdan mający 354 m długości, 58 m wysokości i 26 szerokości. Armeńskim sportem narodowym są szachy dlatego warto odwiedzić Dom Szachowy im. Tigrana Petrosjana oraz najstarszy kościół w mieście – Kościół Katoghike, który powstał w latach 1693–1695.
Najważniejszym parkiem miejskim jest Park Zwycięstwa, którego budowa rozpoczęła się w latach 30. XX wieku. Na park składa się kilka części, w tym największe wrażenie robi niewątpliwie monumentalny Pomnik Matki Armenii (Mayr Hayastan). Ta imponująca konstrukcja powstała już w 1960 roku, ale wtedy na olbrzymim cokole stała rzeźba Józefa Stalina. W 1967 roku zamieniono ją na 22-metrowy posąg „Matka Armenia” autorstwa Ary Harutyunyana jako symboliczne przedstawienie ormiańskiej kobiety, któremu w roli modelki służyła 17-letnia Genja Muradjan, spotkana przez artystę przypadkowo w sklepie. Rzeźba wraz z cokołem mierzy w sumie 51 metrów. W pobliżu można także zobaczyć mini-wystawę poradzieckiego sprzętu wojskowego, a także odwiedzić Wojskowe Muzeum „Matka Armenia”.
Na terenie Parku Zwycięstwa można zobaczyć powstałe w latach 1958-1961 sztuczne jezioro Arevik, które osiąga do 8,5 metra głębokości, Aleję Bohaterów, Grób Nieznanego Żołnierza, a także rzeźbę „Nie wojnie”.
Główną atrakcją Parku Zwycięstwa jest jednak park rozrywki, którego początki sięgają 1956 roku.
W Erywaniu można jednak zobaczyć jeszcze więcej. Do tych miejsc zalicza się Cicernakaberd czyli zbudowany w 1967 roku pomnik ofiar tureckiego ludobójstwa Ormian, Muzeum Sergieja Parajanowa, Dom Muzeum Martirosa Sarjana czy Niebieski Meczet.
Co jeszcze widzieliśmy w okolicy?
Erywań to doskonała baza wypadowa do zwiedzania armeńskiej prowincji: sennych wiosek niczym z Mad Maxa, majestatycznych jarów, imponujących gór.
Położony w wąwozie nad górnym biegiem rzeki Azat, w prowincji Kotajk ormiański klasztor Geghard w 2000 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Klasztor jest jednym z najważniejszych zabytków Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego i można w nim zauważyć wiele charakterystycznych elementów ormiańskiej architektury, takie jak krzyże reliefowe czy średniowieczne hale przedsionkowe – gawity.
Pierwsze zabudowania klasztorne zbudowano już w IV wieku, ale później zostały one zniszczone przez Osmanów. Klasztor odbudowano w 1215 roku, czego dokonali bracia Ivane i Zakhare, założyciele dynastii Zakharjanów, rządzących w XII wieku Armenią jako wasale królów Gruzji. W 1679 roku klasztor został poważnie uszkodzony przez trzęsienie ziemi. Pozostał opuszczony i dopiero po podboju Armenii przez Rosję ponownie zasiedlili go niektórzy mnisi z Eczmiadzynu. W drugiej połowie XX wieku rozpoczęto proces jego restauracji.
Główny kościół (Kathogike) klasztoru jest poświęcony Matce Bożej. Jest to kościół krzyżowo-kopułowy, zorientowany na wschód, z czterema kaplicami narożnymi i tamburem z dachem namiotowym. Jego przedsionek (Gawit) jest znacznie większy niż sam kościół. Cztery potężne filary podtrzymują łuki, które dzielą gawit na dziewięć sekcji. Nad większym środkowym kwadratem znajduje się otwór świetlny. Na północ od kościoła Kathogike w skałach wykuto kolejne kościoły i gawity. Z północno-wschodniego narożnika gawitu można przejść do Zhamatoun, zwanego również kryptą Proschjanów, czyli rodzaju gawitu służącego do pochówku. Został on wykuty w skale w 1283 roku, podobnie jak znajdujący się za nim skalny kościół rodziny Proschjanów.
Niedaleko Erywania położona jest także niewielka wioska Garni, która przez wieki była letnią rezydencją królów ormiańskich. W obrębie terenu twierdzy Tiridates I kazał w I wieku wznieść hellenistyczną świątynię Mitry z 24 kolumnami jońskimi, znaną jako świątynia w Garni.
Została ona zniszczona podczas trzęsienia ziemi w 1679 roku, a od 1966 roku jest odbudowywana z wykorzystaniem oryginalnych materiałów. Podczas niedawnych wykopalisk odkryto rzymską łaźnię z dobrze zachowaną mozaikową podłogą.
Niedaleko Garni znajduje się również imponujący wąwóz nazywany Symfonią skał (Symphony of Stones) lub bazaltowymi organami (Basalt Organ).
Niesamowite formacje skalne na prawym brzegu rzeki Azat składają się z tysięcy połączonych ze sobą kolumnowych skał bazaltowych o wysokości sięgającej nawet 50 metrów. Swoim wyglądem przypomina instrument muzyczny – organy
Ta ogromna masa skalna ma pochodzenie wulkaniczne i powstała w wyniku potężnego wypływu lawy. 127 000 lat temu w górach Geghama doszło do potężnej erupcji wulkanicznej, a lawa spłynęła na ten obszar. W wyniku powolnego stygnięcia dolne części strumieni lawy przybrały formę pięcio- i sześciokątnych kolumn.
Copyright ©http://empiresilesia.pl
