Sztuka Górnego Śląska w XIX wieku cz. 1

W wyniku trzech wojen śląskich (w latach 1740-1763) i na mocy pokoju w Hubertusburgu w Saksonii większa część Śląska wraz z ziemią kłodzką stała się własnością Królestwa Prus, a potem Cesarstwa Niemieckiego. W granicach Korony Czeskiej pozostała jedynie skrajna południowo-wschodnia część regionu – Śląsk Austriacki.

Powstałe w połowie XVIII wieku nowe warunki polityczne sprawiły że w XIX stuleciu środowiska protestanckie wespół z pozostałymi ośrodkami artystycznymi Śląska orientowały się w dwojaki sposób: na północy w kierunku Wrocławia i Berlina, na południu w kierunku Wiednia. Po początkowym okresie XIX wieku nie uległy zerwaniu silne dotychczas więzi i nawiązania do wzorców z południowymi sąsiadami i Polską. Dopiero po upadku Napoleona w budowlach nie ma już śladu baroku i związków ze wschodnimi oraz południowymi sąsiadami. Od tego czasu zjawiska artystyczne wykazują niemal wyłącznie filiacje niemieckie.

Wraz z przejęciem władzy na Śląsku przez Fryderyka II, pojawia się nowe zjawisko mecenatu, jego rolę tym razem będzie pełniło państwo. Mecenat ten w znacznym stopniu różnił się od tradycyjnego, czyli szlacheckiego, mieszczańskiego i duchownego. Mecenat państwowy był mecenatem nie monarchy, ani nawet nie władcy ale instytucji państwa, jako tworu biurokratyczno – administracyjnego. Wyróżniał się on wielką dostępnością środków przeznaczonych na inwestycje, ich rozmachem ale często nie śmiałością i innowacyjnością. Do głównych obszarów inwestycji budowlanych państwa należą przedsięwzięcia fortyfikacyjne. Dla Śląska zagrożeniem było Cesarstwo Austriackie dlatego w paśmie podsudeckim przeprowadzono modernizacje starych i budowę nowych twierdz ryglujących południową granicę Ślaska. Takich jak twierdze w Koźlu i Nysie. Państwo popierało i inwestowało także w kolonizację, przemysł i budynki użyteczności publicznej. Do zasiedlania, szczególnie na obszarach leśnych od Namysłowa po Górę św. Anny. Sprowadzano ewangelików Niemieckich, a także Czechów, ale zdecydowaną większość stanowiła ludność miejscowa, o charakterze polskim. Nowi osadnicy przynosili na ziemie Ślaska swoje rodzime wzorce architektoniczne. Podstawą zaś do budowy nowych osiedli stało się założenie i powstanie od 1747 roku osiedla Pokój (Karlsruhe).

Na sztukę budowlaną w przemyśle zasadniczy wpływ miały lansowane przez urzędy państwa, formy architektoniczne i urbanistyczne. Budynki użyteczności publicznej były wielkimi inwestycjami państwowymi, powstającymi w miastach, czego najlepszym przykładem jest dawny zakład dla ubogich w Kluczborku. Powstał w 1778 roku według projektu Karola Gottharda Langhansa. Na osi frontu oraz na osi elewacji bocznej wychodzącej na ulicę umieszczono pozorną, smukłą arkadę, obejmującą wejście oraz okna znajdujące się w dwóch wyższych kondygnacjach. Zwieńczenie stanowi niski trójkątny przyczółek.

 Powstają też nowe albo ulegające przebudowie, istniejące już ratusze. W 1766 roku w Byczynie zostaje odbudowany ratusz przez Jana Marcina Pohlmanna. Jest obecnie najlepiej na obszarze Śląska Opolskiego zachowanym przykładem malowniczego zgrupowania budynku właściwego i przyklejonych do niego kamieniczek. Pohlmann połączył tu klasycystyczne podziały elewacji z barokową formą mansardowego dachu, wieżę natomiast zwieńczył charakterystycznym obeliskowym hełmem, który też należy już do nowej epoki. Przykładem dalszej ewolucji w kierunku czystych form klasycyzmu jest ratusz w Olesnie, wzniesiony w latach 1820- 1821 według projektu Gottlieba Kalbfleischa. Wbudowany między kamienice w narożniku rynku, ze ślepą kolumnadą w wielkim porządku, zdobiąc całą frontową fasadę. Nie istniejąca dziś wieżyczka zakończona została barokowym baniastym hełmem z latarnią.

W latach 1818- 1826 nastąpiła przebudowa opolskiego ratuszu. W tym czasie podjęto budowę nowego gmachu w miejsce poprzedniego z zachowaniem jedynie dawnej wieży. W stylu neorenesansowym na wzór florenckiego pałacu Vecchio. Projekt przygotowało naczelne berlińskie biuro budowlane, a Schinkel pochlebnie ocenił koncepcję. W 1863 roku wieżę podwyższono, dodając neogotycką kondygnację, a cały budynek przebudowano w latach 1934-1936, przy czym wieża zawaliła się i następnie została zrekonstruowana według stanu z roku 1863.

Oprócz państwa dalej istniał mecenat prywatny. Magnaci budowali osiedla o charakterze miejskim, a także wraz ze zmieniającym się profilem wielkich własności wiejskich, przekształcających się właściwie w przedsiębiorstwa, co zaowocowało powstanie organizmów gospodarczych odrębnych od wsi zamieszkałej przez chłopów. Budownictwo miejskie nie zaskakuje innowacyjnością, a raczej powiela wcześniejsze wzorce, często za to pojawiają się nowe koncepcje urbanistyczne, szczególnie w prywatnych osiedlach typu miejskiego np. Pokój, czy osiedla robotnicze.

Zmienia się również charakter architekta który z rzemieślnika, bądź artysty przeistoczył się w zwykłego urzędnika, objętego rzeszą formalności. Powstał również cały system instancji budowlanych z nadrzędną dla całego Ślaska naczelną dyrekcją budowlaną we Wrocławiu i stojącą jeszcze ponad nim dyrekcją w Berlinie. W późniejszym okresie, po krótkim panowaniu romantyzmu, sztuka nawróci się ku eklektyzmowi. Stopniowo będzie również słabło środowisko twórcze na Śląsku, gdzie brak będzie wyróżniających się indywidualności, a nieliczne wielkie inwestycje powstawać będą w oparciu o projekty architektów berlińskich, wrocławskich, bądź kolońskich. W rezultacie jednak w 2 połowie XIX wieku architektura eklektyczna, a później secesyjna nie będą odgrywać wielkiej roli.

Artykuł ukazał się również na:

  • http://historykon.pl/sztuka-gornego-slaska-xix-wieku-cz-1/

Copyright ©http://empiresilesia.pl

Post Author: Rulez260

0 thoughts on “Sztuka Górnego Śląska w XIX wieku cz. 1

    wiadomości

    (13 lutego 2015 - 14:31)

    Witam. Piszę portal informacyjny – koncentruję się na
    newsach z miast śląska, ale dorzucam też wskazówki i materiały z różnych obszarów życia.
    Jeżeli masz czas – spójrz do mnie, podrzuć linka, komentarz.
    Pozdrawiam!

    piłka ręczna

    (23 kwietnia 2015 - 08:33)

    Wiitaj, wygląd Twojego bloga to Twoja praca czy ściągnięty szablon?

      Rulez620

      (23 kwietnia 2015 - 19:03)

      to ściągnięty szablon z przeróbkami własnymi.
      Pozdrawiam
      i dziękuje za odwiedziny

    marek

    (11 maja 2015 - 05:19)

    Całkiem dobry wygląd bloga. Samemu projektowany czy
    to darmówka?

Odpowiedz na „marekAnuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *