Oświecenie

Oświecenie

W XVIII wieku Europa przeszła rewolucję umysłową zwaną Oświeceniem. Okres ten swą nazwę zawdzięcza niemieckiemu określeniu Aufklarung (oświecenie), który to termin przyjął się w wielu krajach, choć we Francji stosowano nazwę Wielkie światło.

I to właśnie Francja stała się głównym ośrodkiem myśli oświeceniowej. Sama nazwa, którą rozpowszechniał m.in. Immanuel Kant, wywodziła się z przekonania uczonych i twórców o przełomowej roli nowej epoki. Światło rozumu miało zniszczyć zabobony, nieuctwo i zły gust wywodzący się z baroku. Oświecenie nazywane jest również wiekiem filozofów bądź rozumu.

Daty ramowe epoki są ciężkie do sklasyfikowania. W Anglii pierwsze przesłanki wskazują już rok 1688 kiedy powstaje monarchia parlamentarna. We Francji za datę rozpoczęcia epoki przyjmuje się 1715 rok, czyli moment śmierci Ludwika XIV i początek działalności Woltera, Jana Rousseau, Monteskiusza i Diderota.

Oświecenie, bezapelacyjnie wiąże się z rosnącą świadomością mieszczaństwa. Realny wzrost znaczenia i pozycji tej warstwy społecznej, był nieadekwatny do formalnych, feudalnych stosunków społeczno – politycznych, w znaczny sposób krepujących działania tej dynamicznie rozwijającej się grupy społecznej.

Ludzie epoki oświecenia charakteryzowali się głównie krytycyzmem wobec instytucji, religii oraz starych zasad i obyczajów. Przeciwstawiali im Rozum i Naturę. Uważano, że wiedza prowadzi do poznania prawdy, jako wartości najcenniejszej. Pojawiła się koniecznośc uporządkowania wiedzy, co zaowocowało powstaniem licznych słowników i słynnej Encyklopedii, współtworzonej przez najświetniejsze umysły epoki, jak Wolter czy Diderot. Charakterystyczną cechą epoki było pojmowanie Natury jako czegoś pierwotnego i niezmiennego, do którego winno się powracać. W estetyce powrócono do ideałów kultury grecko-rzymskiej. Ceniono umiar, prostotę, harmonię i jasność. Człowiek oświecony powinien odznaczać się tolerancją, braterstwem, dobroczynnością i humanitaryzmem. Powstawały liczne loże masońskie mające wielki wpływ na prądy myślowe epoki. Wielką wagę przywiązywano także do edukacji i wykształcenia.

Konstanty Wojciechowski pisał: oświecenie zrywało z wszelką tradycją i z wszelką powagą, a raczej nie wszelką, bo uznawało jedną: powagę rozumu. To była jedna wyrocznia, nieomylna, niezawodna, pewna bezwzględnie. Rozum był pierwszą i ostatnią instytucją.

Oświecenie to epoka gwałtownego rozwoju kultury i stopniowego upadku porządku politycznego opartego na dynastiach. To okres bezprecedensowych wydarzeń w dotychczasowych dziejach świata. W 1776 roku niepodległość ogłaszają Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, poparte pierwszą na świecie demokratyczną konstytucję. Kilka lat później wybucha, w 1789 roku, we Francji rewolucja. Zgromadzenie Narodowe ogłasza Deklarację Praw Człowieka i Obywatela kładącej kres absolutyzmowi królewskiemu i zrównanie w prawach wszystkich stanów. Głoszone jest hasło: „Równość. Wolność. Braterstwo”. Co prawda, doprowadziła ona do zburzenia starego porządku, jednak nowy, który powstał przyniósł kres oświeceniowych ideałów. Nie rozwiązano bowiem istniejących problemów, a na dodatek pojawiły się nowe, dotąd nie znane. Mimo to epoka trwała aż do początków wieku XIX.

Powstawały nowe idee ustroju państwowego. Idea republiki rządzonej przez wybrany w wolnych wyborach parlament stała się zaczynem zmian zachodzących w Europie. Dochodzi do sekularyzacji państw europejskich. Jednocześnie idee liberalizmu (łac. liberalis – dotyczący wolności) stały się podstawą ekonomicznego rozwoju wielu państw. Pojawił się także model absolutyzmu oświeconego, którego symbolem są władca Prus Fryderyk Wielki i Austrii Józef II Habsburg.

Bibliografia:

Libera Z., Oświecenie, 1974

Klimowicz M., Oświecenie, 1975

Serwański M., Historia Powszechna. Wiek XVI-XVIII, Poznań 2008

Chaunu P., Cywilizacja wieku oświecenia, Warszawa 1989.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *